• Kitap Aşığı Kütaphaneci Ali Emiri Efendi

    Kitap Aşığı Kütaphaneci Ali Emiri Efendi
    Kitap Aşığı Kütaphaneci Ali Emiri Efendi
    02.03.2018 Cuma

    Fatih SURUÇ

    DİYARBAKIR – Gazetemizin Kültür – Sanat sayfasını her Cuma günü Diyarbakırlı Sanat anlamında emek vermiş önemli isimlere yer vermeye devam ediyoruz. Bu hafta Diyarbakırlı kütüphaneci kitap aşığı Ali Emiri hakkında bilgi veriyoruz. Araştırmacı ve Tezkire yazar olan Emiri, Osmanlı döneminde bir çok şehirde memur olarak çalışmıştır. İyi bir kitap okuyucusu olup hayatı boyunca kitap toplamaya ve kitaplar hakkında araştırmalar yapmıştır. Emekli olduktan sonra ise İstanbul’da ‘Millet Kütüphanesi’ kurup 20 yıl orada müdürlük yapmıştır. Diyarbakır’da Ali Emiri adına Ortaokul, Lise ve Cadde bulunmaktadır.

     

    HAYATI

    Araştırmacı ve Tezkire yazarı kitap aşığı kütüphaneci Ali Emiri Efendi, Osmanlı taşrasının önde gelen merkezlerinden Diyarbakır'da 1857 yılında doğdu. Taşrada görev yapan bütün tanzimat memurları gibi ömrü, imparatorluk coğrafyasını bir uçtan diğerine adımlamakla geçti. gittiği her yerde kaderine terkedilen nadide kitapları topladı. elde edemediklerini bizzat kendisi kopya ederek kaybolmaktan kurtardı. kitaplar onun için bir koleksiyon malzemesi değil, okunarak geçmişi keşfetmenin birer aracıydı. yaşadığı çağın modernleşme hareketlerine fazla ilgi duymadı. Ailesi Diyarbakır’ın köklü ailelerinden biridir. Seyyid ve şerif soyundan gelmektedir. Diyarbakır’ın ünlü şairlerinden Saim Mehmet Emiri Çelebi’nin torunlarından Seyyid Mehmet Şerif Efendi’nin oğludur. İyi bir öğrenim görmesinde ve yetişmesinde ailesinin büyük rolü oldu. İlk öğrenimini Sülûkiyye Medresesi’nde tamamladı.  Amcası Fethullah Feyzi Efendi’den ve büyük amcası Şaban Kâmil Efendi’den alet ilimleri ve hat dersleri, Şirvan Kaymakamı olan dayısından Farsça dersleri aldı. Kısa zamanda Arapça ve Farsça’sını ilerletti. Bu arada eski tarzda şiirler kaleme almaya başladı. Küçük yaştan itibaren okumaya ve öğrenmeye olan merakı hayatı boyunca devam etti.

     

    MİLLET KÜTÜPHANESİ

    Çok sevdiği kitaplarla daha çok meşgul olabilmek için 1908’de kendi arzusuyla emekli oldu. 30 yıl çalıştıktan sonra 1908 yılında çok sevdiği kitaplarla daha çok meşgul olabilmek için emekli olmuştur. 17 Nisan 1916 yılında büyük bir özveriyle bir araya topladığı eserlerle kendisine tahsis edilen Feyzullah Efendi Medresesi'nde bir kütüphane kurdu.Bütün ısrarlara rağmen kütüphaneye kendi ismini değil de “Ben bu kitapları Milletim için topladım ve Milletime vakfediyorum “diyerek kütüphanenin adını “Millet Kütüphanesi “ koymuştur. 23 Ocak 1924 tarihinde ölümüne kadar kurduğu kütüphanesinin müdürlüğünü yaptı. Gençliğinde ise hat sanatıyla meşgul olmuş ve yazdığı yazılar Diyarbakır’da camilere asılmıştı. Çocukluğundan beri büyük bir özveriyle kitap toplamaya başlamış, Osmanlı coğrafyasının çeşitli bölgelerinde vazifesi gereği gittiği her yerde yine hiç ara vermeden okumaya ve kitap biriktirmeye devam etmiştir. Parasının yetmediği veya sahibi satmadığı için elde edemediklerini ise istinsah (bakarak aynısını yazmıştır) etmiştir. Hatta onun bazı kitapları elde etmek için uzak diyarlara gittiği veya tayinini çıkarttığı bile oluyordu. Kitaplar onun için bir koleksiyon malzemesi değil, geçmişi keşfetmenin birer aracıydı.

     

    ÇALIŞMA HAYATI

    Çalışma hayatı memuriyette geçti. Devlet hizmetinde muhasebecilik, maliye müfettişliği, defterdarlık görevlerinde bulundu. Diyarbakır, Selanik, Adana, Leskovik, Kırşehir, Trablusşam, Elazığ, Erzurum, Yanya, İşkodra, Halep ve Yemen’de otuz yıl kadar memuriyet görevinde bulundu. Emekliye ayrılarak İstanbul'a yerleşti. Kalan hayatını İstanbul’da kitapları arasında geçirdi.

     

    MİLLET KÜTÜPHANESİ HAKKINDA

    Millet Kütüphanesi İstanbul'un Fatih ilçesinde bulunan 1916 yılında kurulmuş bir kütüphanedir. Feyzullah Efendi Medresesi'nde yer alan kütüphane, 1916 yılında, Ali Emiri Efendi'nin 16.000'i aşkın nadir eserden oluşan özel kitap koleksiyonunu bağışlaması ile kuruldu. Millet Kütüphanesi İstanbul`un Fatih ilçesinde bulunan 1916 yılında kurulmuş bir kütüphanedir. Medreseye ait koleksiyon ve toplanan diğer kitaplarla zenginleşen kütüphanede günümüzde 9.000`i el yazması, 30.000`i Osmanlıca harflerle yazılmış toplam 70.000 kitap bulunmaktadır.

     

    Adres: İskenderpaşa Mahallesi, Macar Kardeşler Cad. No:85 Fatih/İstanbul

     

    ESERLERİ

    Basılı Eserleri: Tezkire-İ Şuârâ-İ Âmid (C. 1. 1910), Cevahir-ül Mülûk (Osmanlı padişahlarının şiirleri, 1901), Yavuz Sultan Selim’in Türkçe Eş’arının Tahmisatı, Osmanlı Vilayat-ı Şarkıyyesi (1918), Osmanlı Şairleri Tezkiresi (16 cilt,) (1.cildi Muzaffer Esen’de, diğer ciltler Millet Kütüphanesinde), Divan, Levami-ül Hamdiyye (Hamdedenlerin Nurları, 1911), Ezhar-ı Hakîkat (Hakîkat Çiçekleri, 1918; Yrd. Doç. Dr. Mehmet Arslan tarafından Kızılırmak dergisinde, sayı: 9, Eylül 1992, Sivas), Emin-i Tokadî Hazretlerinin Terceme-i Hâli (1950), Sivani (3 cilt, Millet Kütüphanesi Emiri kitapları, Manzur No: 37, 38, 39).

     

    Yazma Eserleri: İşkodra Şairleri, Yanya Şairleri, Esâmi-i Şuarâ-i Âmid, Diyarbekirli Bazı Zevatın Tercüme-i Halleri, Tunus Tarihi, Teselya Osmanlı Şairleri, Yemen Hâtırâtı, Divan.

     

    Yayıma Hazırlama (Nevâdir-İ Eslaf Genel Başlığı Altında): Câm-ı Cem-âyîn’i (Selimnâme-i Osmani, Bayâtî Hasan b. Mahmûd’un, 1331), Mardin Mülûk-i Artukıyye Tarihi ve Kitâbeleri ve Sâir Vesâik-i Mühimme (Ferdi Kâtib, 1331), Âsafnâme (Lütfi Paşa’nın, 1326), Nizâmü’d-Düvel, Acaibü’l Letâif (Gıyâseddin Nakkâş’ın, 1331).

     

    Kaybolan Eserleri: Tuhfetü’l- Leyliyye (hicivler, latifeler), Mir’âtü’l-Fevâid fi Teracim-i Şuarâ-i Âmid, Abâü’l Akvam, Kitâbü’l- Egâni Tercümesi.

     

    • Haber Ara

    • Gazete Manşetleri

  • Son Eklenen